"Mam dylemat prawny w zakresie praw autorskich do zdjęć i wynagrodzenia za nie. Pracuje w dużej firmie na stanowisku, na którym w zakresie obowiązków nie mam napisane, że jestem fotografem. W czasie pracy wykonuję zdjęcia reklamowe do katalogów, materiałów drukowanych i strony internetowej. Sprzęt którym wykonuje zdjęcia jest moją własnością. Nigdy nie poruszałem tematu odpłatności za te zdjęcia, robie bo lubię i znam się na tym. Podjąłem się tego tematu w związku z oczekiwaniem, że to firma zakupi sprzęt. Czy w jakiś sposób mam prawo do tych zdjęć?"

Pierwsza praca komercyjna przychodzi zwykle sama. Ktoś potrzebuje zdjęć, dowiedział się, że jesteś fotografikiem. Postanowił połączyć Twoje niewygórowane jeszcze wymagania finansowe i wielką pasję. Przychodzi zatem i mówi: „Panie fotografie, niech Pan wykona dla mnie zlecenie fotograficzne”. W pierwszej chwili euforia, po czym przychodzi opamiętanie i pojawia się pytanie: „Czym ja to zrobię”. Jak się do tego przygotować?

W orzecznictwie sądowym i doktrynie prawniczej przyjmuje się, że wizerunek to utrwalony wizualnie (np. w postaci fotografii, karykatury, rysunku) zespół cech fizycznych charakterystycznych dla danej osoby pozwalający na jej indywidualizację i rozpoznanie. Wizerunkiem będą zatem przedstawienia przede wszystkim rysów twarzy danej jednostki. O wizerunku możemy mówić także utrwalając znamiona sylwetki fotografowanego, względnie inne jego cechy fizyczne (np. w sposób charakterystyczny ścięte i ufarbowane włosy), oczywiście pod warunkiem, że umożliwiają one jego rozpoznanie.

Robię zdjęcia na ulicy. Są na nich widoczne twarze obcych ludzi. Czy mogę takie fotografie umieścić w Internecie albo na wystawie?

Wizerunek osoby uznawany jest za jej dobro osobiste (art. 23 Kodeksu Cywilnego). Art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej prawo autorskie) stanowi natomiast, iż rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej (tzw. zgoda na rozpowszechnianie wizerunku). W przypadku braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.

Odwołanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku

Prawo do odwołania zgody na rozpowszechnianie wizerunku możemy wywodzić bezpośrednio z Konstytucji RP, w której, w art. 47 zapisano: "Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym".

Sprzedaż zdjęć na witrynach stockowych jest popularną metodą zarabiania wśród fotografów. Jest to dość zrozumiałe, jeżeli weźmiemy pod uwagę to, jak dostępny jest taki biznes – w Internecie co i rusz pojawia się nowy stock kuszący wysokimi prowizjami i możliwościami zarobków. Jak wybrać te właściwe dla nas? Mamy nadzieję, że poniższe informacje pomogą ułatwić wybór.

Wnioskodawca, będąc przekonany o tym, że powinien zarejestrować działalność gospodarczą zarejestrował ją, ale w trakcie jej wykonywania (analizując zapewne częstotliwość i wartość przychodów) sam doszedł do wniosku, że działalność ta ma w istocie charakter pozorny, i jej utrzymywanie nie ma sensu. Spójrzmy jednak stan faktyczny, w którym wydana została interpretacja.

„Nic dwa razy się nie zdarza…” - to nie tylko fragment wiersza Wisławy Szymborskiej, ale i jedna z zasad inwestycyjnych Kennetha Fischera, znanego amerykańskiego inwestora. Dlatego, jego zdaniem, wszelkie analizy i prognozy na podstawie wykresów są bez sensu.

Wielu analityków z pewnością nie zgodziłoby się z taką teorią, ale coś w tym jest. Aby inwestować i zarabiać, warto czasem poszukać na rynku czegoś nowego, czegoś innego, czegoś, na co nie „rzucili się” jeszcze wszyscy. Skoro, jak napisała nasza noblistka: „żaden dzień się nie powtórzy, nie ma dwóch podobnych nocy, dwóch tych samych pocałunków, dwóch jednakich spojrzeń w oczy…” może warto, część swoich oszczędności, ulokować w ulotnych (a przecież cennych) chwilach zatrzymanych w kadrze. Może warto zainwestować w fotografię? Porozmawiałam na ten temat z ekspertami w tej dziedzinie i chętnie podzielę się z Tobą tym, czego się dowiedziałam.

Każdy podróżnik ma teraz przy sobie aparat. Kompakty robią zdjęcia w coraz lepszej jakości, lustrzanki są coraz tańsze – nie dziwi fakt, że i wiadomości od czytelników w redakcyjnych skrzynkach jest coraz więcej. Do redakcji magazynów podróżniczych spływają dziennie dziesiątki e-maili z propozycjami artykułów – relacji z podróży. Fotoedytor, to osoba, która jest odpowiedzialna za fotografie w czasopiśmie, to do niej warto kierować pierwsze kroki w razie chęci zaprezentowania swoich dokonań szerszemu gronu. Ocenia nadsyłane zdjęcia, w dużej mierze decyduje czy zostaną opublikowane. Nim wyślemy materiał, warto zapoznać się z wcześniejszymi pozycjami w wybranym magazynie: co było publikowane (by nie powielać tematów bowiem magazyn nie opublikuję np. kilku artykułów o Chorwacji w kolejnych numerach) i jakie zdjęcia redakcja preferuje. Najczęściej zdjęcia  w zaproponowanym materiale muszą być mocno zróżnicowane: różne plany, szeroki kadr, zbliżenie, portret, detal, architektura, potrawa, egzotyczne/regionalne motywy, ludzie, dużo ludzi w ich otoczeniu, różnych pozach i zajęciach. 

Na jakość fotografii kolekcjonerskiej ma wpływ techniczna strona tworzenia zdjęcia. Im w lepszych warunkach powstaje fotografia, tym dłużej pozostaje ona w stanie pierwotnym. Z upływem czasu fotografie bledną, po prostu starzeją się. Wpływa na to technologia produkcji odbitki i materiał z którego została wykonana.

Prawo autorskie to tematyka trudna i skomplikowana. Trudna - bo jak przekonać przeciętnego Polaka (choć problem ten nie dotyczy tylko nas) o słuszności płacenia za coś, co de facto jest elementem natury. Śpiew, obraz, muzyka, słowo - dlaczego wydawać pieniądze na coś co w powszechnym przekonaniu powinno być za darmo. Problem rozwiązuje sie gdy osoby z taką wiedzą (niewiedzą), sami staną się twócami i w wyniku wysiłku intelektualno - twórczego pojawi się dzieło, a towarzyszyć mu będzie radość i satysfakcja a zaraz potem złość i frustracja, bo znów ktoś nie robi sobie wiele z przepisów chroniących prawa twórców i ich dzieł.

Opis katalogowy powinien zawierać specyfikację odbitki, określającej moment jej wykonania oraz to czy wywołana została przez autora zdjęcia lub pod jego nadzorem, czy też została wykonana z negatywu jego autorstwa, lecz przez innego kopistę, bez jego udziału i nadzoru. Przy wykonywaniu opisu posługujemy się angielską terminologią, funkcjonującą na wszystkich rynkach kolekcjonerskich.

- Jak przedstawia się kwestia fotografowania w przestrzeni publicznej? Co jest dozwolone, a co zabronione?

Bartłomiej Marianowski: Fotografować można wszystko, poza wyjątkami wskazanymi w źródłach prawa powszechnie obowiązującego. Takie wyjątki przewiduje m.in. rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. "w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną" oraz ustawa o muzeach, z której wyprowadza się zakaz fotografowania z użyciem światła błyskowego, które może szkodzić muzealiom. Ustawa o muzeach wprowadza też przysługujące muzeom prawo do wynagrodzenia za sporządzanie fotografii zbiorów muzealnych.

W przestrzeni publicznej (np. na ulicy, w centrum handlowym) oraz w przestrzeni prywatnej (na prywatnej imprezie u kogoś w domu) możemy fotografować bez ograniczeń - odrębną kwestią jest możliwość legalnego korzystania z wykonanej fotografii. Musimy uważać, by nie naruszyć praw autorskich i dóbr osobistych osób trzecich.

W większości przypadków umieszczenie tabliczki "zakaz fotografowania" nie może wprowadzić żadnego wiążącego nas zakazu i stanowi jedynie wyraz woli, a w zasadzie prośby osoby władającej danym miejscem, aby fotografii nie wykonywać. Pamiętajmy jednak, iż jeśli osoba uprawniona nakaże nam opuścić dane miejsce, to powinniśmy jej posłuchać - w przeciwnym razie narażamy się na zarzut "naruszenia miru domowego" (art. 193 Kodeksu karnego).

Ochronę wizerunku osoby fotografowanej reguluje Ustawa z dnia 4 lutego 1994r o prawie autorskim i prawach pokrewnych (z późniejszymi zmianami i uwzględnieniem dyrektyw Wspólnot Europejskich). Ustawodawca w art. 81 cytowanej ustawy, dokonał precyzyjnego ustalenia, na jakich zasadach można publikować wizerunek osoby fotografowanej.

Bardzo trudno poruszać się w sferze marketingu związanego z fotografią kolekcjonerską. Dlaczego tak się dzieje? Dlatego, że na wartość fotografii wpływa kilka czynników.

Fotografia przeznaczona do sprzedaży aukcyjnej lub galeryjnej, a zatem taka, która ma być nie tylko przedmiotem o wartości artystycznej, ale także kolekcjonerskiej, musi spełniać określone standardy.

Fotografię Kolekcjonerską można podzielić wg sposobu wywoływania zdjęć. Fotografia dzieli się na tradycyjną, czyli analogową i na fotografię cyfrową.

Zarabianie pieniędzy na wykonanych własnoręcznie fotografiach jest marzeniem niejednego fotografa. Pod tym względem na pewno spełniają się zawodowcy, którzy dysponując zapleczem sprzętowym wysokiej klasy, bogatym doświadczeniem oraz talentem lub przez lata wyuczonym rzemiosłem są w stanie za jedną zleconą sesję żyć w dostatku. Czy to oznacza, że szansę na zarobienie pęczka euro mają wyłącznie profesjonaliści? Na szczęście nie. Wybawieniem okazują się tak zwane banki zdjęć (ang. photo stock).

Pytanie podatnika: Czy zdarzenie przyszłe polegające na nawiązaniu współpracy z firmą pośredniczącą w sprzedaży zdjęć, a jednocześnie wykonywanie tych zdjęć okazjonalnie (poza godzinami pracy etatowej) kwalifikuje się do źródeł dochodów, o których mowa jest w art. 10 ust. 1 pkt 2 (działalność wykonywana osobiście), czy też w przedstawionej sytuacji konieczne jest założenie przez podatnika działalności gospodarczej?

Podstawą relacji zawodowej na linii fotograf - modelka winna być umowa regulująca w sposób najwłaściwszy dla stron wzajemne ich stosunki, chroniąca przysługujące im prawa i wyraźnie określająca obowiązki na nich ciążące.Umowa, widoczna poniżej stanowi jedynie wytyczne (informację jak może/ma wyglądać) i należy ją dostosować do sytuacji i woli stron, które ją zawierają.

Ze zdjęciami bywa podobnie, jak z dobrymi pomysłami: mało który fotograf-amator zwraca uwagę, że mogą mieć one jakąkolwiek wartość, dopóki ktoś inny ich sobie nie przywłaszczy. Dlatego warto zawczasu zadbać o właściwe zabezpieczenie naszych prac jeszcze przed ich opublikowaniem. Nie jest to zresztą zbyt trudne.

Naciskając spust migawki nawet nie zdajesz sobie sprawy, że właśnie dokonałeś znaczącej zmiany w swoim życiu - ze zwykłego zjadacza chleba stałeś się twórcą, ARTYSTĄ. W wyniku powyższego faktu z dnia na dzień poza przepisami kodeksu drogowego i kodeksu wykroczeń (o karnym nie wspomnę) odkrywasz zupełnie nowe dziedziny prawa – w tym prawo autorskie.

Niektórzy z was mogą nie do końca orientować się, jak wygląda dystrybucja magazynów. Nie mam sekretów, więc wam powiem. Wszystkie magazyny (technicznie periodyki, identyfikowane przez ich numer ISSN), które pojawiają się na półkach Borders, Barnes&Noble i im podobnych (sklepy typu EMPIK, przyp. tłum.) są kupowane od wydawcy bez jakiejkolwiek gwarancji zapłaty.

Fotografowanie jest niczym śpiewanie. Jedno i drugie może dawać przyjemność niezależnie od miejsca i naszych zdolności. Fotografować i śpiewać można zarówno dla siebie (do szuflady/ pod prysznicem), jak i okazjonalnie u cioci na imieninach. Z czasem, w miarę rozwoju zdolności i zaangażowania, rośnie jednak pragnienie aby swój talent prezentować szerszej publiczności i zacząć na tym zarabiać.

W pierwszej kolejności chciałbym zapytać o Wasze początki. Jak i kiedy zaczęła się przygoda z fotografią stokową?
- Pierwszym serwisem był darmowy SXC.hu. Pracowałem wówczas w wydawnictwie i używałem zdjęć z tego właśnie serwisu na zasadach wymiany, przy własnych projektach graficznych. Dzielenie się skromnym dorobkiem z ludźmi z całego świata było dla nas ogromną zabawą, ale także nieocenioną lekcją “fachu”. Codziennie obserwowaliśmy ściągnięcia, czytaliśmy komentarze, odświeżaliśmy stronę co 10 min. :) Dawało nam to motywację do dalszych prób i coraz bardziej wciągało w świat fotografii. Byliśmy wtedy świeżo upieczonym małżeństwem, dysponowaliśmy czasem i wszystko co robiliśmy razem pochłaniało nas bez reszty.

Przykładowe oświadczenie w zakresie publikacji wizerunku

Ustawa w wersji elektronicznej

• Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego o robieniu zdjęć w muzeach
• Wawel chroni prawa fotografów???
• W sprawie zakazów fotografowania w muzeach - interpelacja posła i odpowiedź ministerstwa
• Opinia prawna w sprawie fotografowania w muzeach

Wrocławska plastyczka Agnieszka Prusak-Cybulska chciała zrobić kilka zdjęć na Dworcu Głównym we Wrocławiu. Zatrzymała ją policja. Godzinę spędziła na komisariacie, chociaż ustawowy zakaz fotografowania dworca już dawno zniesiono.

Chcemy regulować media i chronimy twórców, ale regulujemy media instytucjonalne, a twórców chronimy o ile są nimi wydawcy, lub twórcy "uznani" w środowisku (względnie - zrzeszeni w jakąś silną organizację zbiorowego zarządzania). Twórca "zwyczajny" może otrzymać taką odpowiedź jak ja: Otrzymałem odpowiedź z KOPIPOL'u, a w przypadku sporu sądowego może się okazać, że sąd zasądzi wynagrodzenie w wysokości 20% minimalnej stawki określonej przez ZPAF w cenniku dotyczącym wykorzystania zdjęć do materiałów reklamowych. Powód? Sąd może ocenić "stosowne wynagrodzenie", o którym mowa w art. 79 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, biorąc pod uwagę fakt, że twórca nie jest zawodowym fotografikiem i nie sprzedał nigdy żadnego zdjęcia.

Tym razem,  postaram się zaprezentować Wam kilka miejsc w których możecie znaleźć nabywców na zdjęcia. Pamiętajcie jednak, jeśli chcecie odnieść sukces, oferowane przez Was prace muszą być poprawne i stworzone zgodnie z regułami, które przedstawiłem w poprzednich artykułach z serii.

Podstawowym rodzajem potwierdzenia naszej własności intelektualnej, jest klasyczne prawo autorskie (ang. Copyright). Obejmuje przede wszystkim pewność autora co do wiązania z dziełem jego nazwiska. Prawo to nigdy nie wygasa i jest, z natury rzeczy, niezbywalne, nie można się go zrzec ani przenieść na inną osobę. W ramach ochrony dóbr osobistych autor ma prawo do przedstawiania zdjęcia pod pseudonimem lub anonimowo. Do osobistych praw autorskich należy także prawo do zachowania niezmienionej treści i formy fotografii, zakazujące wprowadzania zmian, zniekształceń, przeinaczeń. Do tego dochodzi jeszcze kwestia majątkowa bowiem z pracy może korzystać, lub nim rozporządzać tylko osoba uprawniona.

Czy zdjęcia zbiera się tak samo jak znaczki albo porcelanowe figurki? Jaka jest różnica między powieszeniem na ścianie zdjęcia od znajomego fotografa a świadomym tworzeniem kolekcji?